Chào mừng các em đến với Thầy Hiển Edu – https://www.thayhienedu.com, nơi chia sẻ kiến thức, bài giảng và tài liệu ôn tập giúp các em học tập hiệu quả hơn.
BÀI 7: KHÁI QUÁT VỀ CHIẾN TRANH BẢO VỆ TỔ
QUỐC TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM
1. Vị trí địa chiến lược của Việt Nam và
vai trò, ý nghĩa của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử Việt Nam
a. Vị trí địa chiến lược của Việt Nam
- Nằm ở khu vực Đông Nam Á,
là cầu nối giữa Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á hải đảo.
- Nằm trên các tuyến đường
giao thông, thương mại quốc tế quan trọng nối liền Ấn Độ Dương và Thái Bình
Dương, châu Á và châu Đại Dương.
- Có nguồn tài nguyên phong
phú, vị trí tiếp giáp với Trung Quốc - một đế chế lớn ở phương Bắc.
- Hệ quả:
Việt Nam luôn trở thành đối tượng dòm ngó, xâm lược của nhiều lực lượng ngoại
xâm trong suốt chiều dài lịch sử.
b. Vai trò, ý nghĩa của chiến tranh bảo vệ
Tổ quốc
- Vai trò đối với sự tồn vong của dân tộc:
+ Đảm bảo sự sinh tồn và
phát triển liên tục của dân tộc Việt Nam.
+ Bảo vệ vững chắc nền độc
lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.
- Vai trò đối với bản sắc văn hóa:
+ Giữ gìn và phát huy bản sắc
văn hóa dân tộc, ngăn chặn nguy cơ bị đồng hóa.
+ Tạo điều kiện thuận lợi
cho việc xây dựng và phát triển đất nước trong các thời kỳ bình yên.
- Ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm:
+ Tăng cường lòng tự hào, tự
tôn dân tộc và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.
+ Để lại nhiều bài học kinh
nghiệm quân sự vô giá cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
2. Một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu
biểu
a. Khái quát về một số cuộc kháng chiến thắng
lợi
- Từ trước Cách mạng tháng
Tám năm 1945, nhân dân ta đã tiến hành nhiều cuộc kháng chiến chống ngoại xâm
thắng lợi vẻ vang.
Bảng dưới đây tổng hợp các cuộc kháng chiến tiêu biểu:
|
Tên
cuộc kháng chiến |
Thời
gian |
Người
chỉ huy |
Trận
quyết chiến tiêu biểu |
|
Kháng
chiến chống quân Nam Hán |
938 |
Ngô
Quyền |
Sông
Bạch Đằng (Quảng Ninh/Hải Phòng) |
|
Kháng chiến chống quân Tống (thời Tiền Lê) |
981 |
Lê Hoàn |
Sông Bạch Đằng (Quảng Ninh/Hải Phòng) |
|
Kháng chiến chống quân Tống (thời Lý) |
1075 – 1077 |
Lý Thường Kiệt |
Phòng tuyến sông Như Nguyệt (Bắc Ninh) |
|
Kháng chiến chống quân Mông – Nguyên (thời Trần) |
1258 – 1288 |
Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần
Quốc Tuấn,... |
Bình Lệ Nguyên, Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương, Sông
Bạch Đằng |
|
Kháng chiến chống quân Xiêm (Tây Sơn) |
1785 |
Nguyễn Huệ |
Rạch Gầm – Xoài Mút (Tiền Giang) |
|
Kháng chiến chống quân Thanh (Tây Sơn) |
1789 |
Quang Trung (Nguyễn Huệ) |
Ngọc Hồi – Đống Đa (Hà Nội) |
b. Nguyên nhân thắng lợi
- Tính chất chính nghĩa:
Các cuộc chiến tranh nhằm bảo vệ độc lập, tự do cho Tổ quốc nên huy động được sức
mạnh toàn dân.
- Khối đại đoàn kết toàn dân:
+ Toàn thể nhân dân, các
dân tộc đều tham gia kháng chiến.
+ Sự đoàn kết giữa triều
đình với nhân dân, vua với tôi, tướng sĩ với binh lính (tiêu biểu như Hội nghị
Diên Hồng năm 1285).
- Nghệ thuật quân sự độc đáo, sáng tạo:
+ Chủ động tiến công để tự
vệ ("Tiên phát chế nhân" của Lý Thường Kiệt).
+ Lấy ít địch nhiều, lấy yếu
chống mạnh, đánh nhanh thắng nhanh (Quang Trung - Tây Sơn).
- Lãnh đạo tài tình:
Xuất hiện nhiều anh hùng dân tộc, tướng lĩnh kiệt xuất (Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt,
Trần Hưng Đạo, Nguyễn Huệ,...).
- Yếu tố khách quan: Quân
xâm lược phải đi chiến đấu xa nhà, gặp khó khăn về địa hình, thời tiết và lương
thực.
3. Một số cuộc kháng chiến không thành
công
a. Khái quát về một số cuộc kháng chiến
không thành công
- Bên cạnh những chiến công
hiển hách, lịch sử dân tộc cũng ghi nhận một số cuộc kháng chiến không thành
công do những sai lầm hoặc điều kiện bất lợi.
Bảng
dưới đây tổng hợp các cuộc kháng chiến thất bại tiêu biểu:
|
Tên
cuộc kháng chiến |
Thời
gian |
Lãnh
đạo |
Nguyên
nhân thất bại chính |
|
Kháng
chiến chống quân Triệu |
179
TCN |
An
Dương Vương (Âu Lạc) |
Chủ
quan, mất cảnh giác, nội bộ chia rẽ |
|
Kháng chiến chống quân Minh |
1406 – 1407 |
Nhà Hồ (Hồ Quý Ly) |
Không quy tụ được lòng dân, thiên về phòng thủ bị động |
|
Kháng chiến chống thực dân Pháp |
1858 – 1884 |
Triều đình nhà Nguyễn |
Đường lối bảo thủ, chia rẽ nhân dân, tương quan lực
lượng chênh lệch |
b. Nguyên nhân kháng chiến không thành
công
- Về phía lãnh đạo:
+ Không quy tụ được đông đảo
quần chúng nhân dân tham gia kháng chiến.
+ Sai lầm về đường lối chiến
thuật: Quá chú trọng xây dựng thành lũy, phòng thủ bị động (nhà Hồ), hoặc tư tưởng
chủ hòa, bạc nhược (triều Nguyễn).
+ Mất cảnh giác trước âm
mưu xảo quyệt của kẻ thù (An Dương Vương).
- Về phía tương quan lực lượng:
+ Tương quan lực lượng quá
chênh lệch, kẻ thù có ưu thế vượt trội về vũ khí, tiềm lực kinh tế và quân sự
(đặc biệt là thực dân Pháp thời kỳ công nghiệp hóa).