Chào mừng các em đến với Thầy Hiển Edu – https://www.thayhienedu.com, nơi chia sẻ kiến thức, bài giảng và tài liệu ôn tập giúp các em học tập hiệu quả hơn.
BÀI 5: QUÁ TRÌNH XÂM LƯỢC VÀ CAI TRỊ CỦA
CHỦ NGHĨA THỰC DÂN Ở ĐÔNG NAM Á
1. Quá trình xâm lược và cai trị của thực
dân phương Tây ở Đông Nam Á
a. Quá trình xâm lược
- Thời gian: Bắt đầu từ đầu
thế kỉ XVI.
- Phương thức: Thông qua
các hoạt động buôn bán và truyền giáo.
- Bối cảnh lịch sử: Phần lớn
các nước Đông Nam Á đang trong thời kì suy thoái, khủng hoảng của chế độ phong
kiến.
- Phân chia theo khu vực địa
lý:
+ Đông Nam Á hải đảo
(Xâm lược sớm):
+ Lý do: Khu vực giàu tài
nguyên, hương liệu, hàng hóa phong phú; nằm trên tuyến đường biển huyết mạch.
+ Các cường quốc:
+ Bồ Đào Nha: Đánh chiếm
Ma-lắc-ca (1511).
+ Tây Ban Nha: Xâm lược
Phi-líp-pin (giữa thế kỉ XVI); sau đó thuộc về Mỹ (sau 1898).
+ Hà Lan: Kiểm soát
In-đô-nê-xi-a (giữa thế kỉ XIX).
+ Anh: Chiếm Ma-lai-xi-a,
Xin-ga-po, Bru-nây (đầu thế kỉ XX).
+ Đông Nam Á lục địa
(Xâm lược muộn hơn):
+ Thời gian: Bắt đầu vào thế
kỉ XIX.
+ Các cường quốc:
+ Anh: Chiếm Miến Điện
(1824 – 1885).
+ Pháp: Chiếm 3 nước Đông
Dương (1858 – 1893).
b. Chính sách cai trị
- Về chính trị:
+ Duy trì các thế lực phong
kiến địa phương để làm công cụ thực hiện chính sách cai trị.
+ Tập trung mọi quyền hành
(hành chính, lập pháp, tư pháp, quân sự...) vào tay đại diện chính quyền thực
dân.
+ Sử dụng chính sách "chia
để trị" nhằm làm suy yếu sức mạnh dân tộc.
+ Xây dựng và sử dụng lực
lượng quân đội bản địa để bảo vệ bộ máy cai trị và đàn áp phản kháng.
- Về kinh tế:
+ Thực hiện chính sách bóc
lột, khai thác: Biến các nước thuộc địa thành nơi cung cấp nguyên liệu và
thị trường tiêu thụ hàng hóa cho chính quốc.
+ Thuế khóa nặng nề, cướp
ruộng đất lập đồn điền, khai thác triệt để sản phẩm nông nghiệp và khoáng sản.
- Về văn hoá - xã hội:
+ Kìm hãm sự phát triển,
gây ra tình trạng nghèo đói, lạc hậu.
+ Thực hiện chính sách ngu
dân (dùng rượu, thuốc phiện) và làm xói mòn các giá trị truyền thống.
+ Hệ thống giáo dục kém
phát triển, tỉ lệ mù chữ rất cao.
2. Công cuộc cải cách ở Xiêm (Thái Lan)
a. Bối cảnh và chủ trương
- Bối cảnh: Đứng trước sự
đe dọa xâm lược của các cường quốc phương Tây vào giữa thế kỉ XIX.
- Chủ trương: Tiến hành cải
cách toàn diện để tự cường.
+ Vua Ra-ma IV (từ 1851):
Chủ trương mở cửa buôn bán với nước ngoài.
+ Vua Ra-ma V (từ 1868): Tiến
hành hàng loạt cải cách quan trọng.
b. Các nội dung cải cách chính
- Về kinh tế:
+ Công nghiệp: Khuyến khích
đầu tư vào các ngành công nghiệp, đường sắt.
+ Nông nghiệp: Miễn/giảm
thuế nông nghiệp, khuyến khích khai khẩn đất hoang, quản lý ruộng đất hiện đại.
- Về hành chính: Cải cách
theo mô hình phương Tây (từ năm 1892).
- Về giáo dục: Đặc biệt chú
trọng, ban hành chương trình giáo dục đầu tiên (năm 1898).
- Về ngoại giao:
+ Thực hiện đường lối ngoại
giao mềm dẻo.
+ Công du sang các nước
châu Âu để xóa bỏ các hiệp ước bất bình đẳng.
+ Chấp nhận cắt một số vùng
lãnh thổ thuộc ảnh hưởng của Xiêm (Lào, Cam-pu-chia, Mã Lai) để bảo vệ nền độc
lập của quốc gia.