LÝ THUYẾT MÔN CÔNG NGHỆ TRỒNG TRỌT LỚP 10
BÀI 2: CÂY TRỒNG VÀ CÁC YẾU TỐ CHÍNH TRONG TRỒNG TRỌT
I. PHÂN LOẠI CÂY TRỒNG
- Khái
niệm: Cây trồng là cây được con người thuần hóa, chọn lọc để phục vụ sản xuất
nông nghiệp (lương thực, thực phẩm, thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu chế biến).
1. Phân loại theo nguồn gốc
- Nhóm
cây ôn đới: Nguồn gốc vùng ôn đới, ưa thời tiết mát mẻ/lạnh (ví dụ: dâu tây,
lê, táo đỏ). Thường trồng ở các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta (Điện Biên, Lào
Cai).
- Nhóm
cây nhiệt đới: Nguồn gốc vùng nhiệt đới, ưa ấm (ví dụ: xoài, ổi, mít). Phát
triển tốt ở hầu hết các vùng khí hậu khác.
- Nhóm
cây á nhiệt đới: Cây nhiệt đới nhưng cần điều kiện nhiệt độ nhất định để ra
hoa, kết quả (ví dụ: bơ, cherry).
Ví dụ thực tế: Cây bơ vốn là cây á nhiệt đới, nếu mang trồng ở nơi quá nóng
hoặc quá lạnh không có sự phân hóa nhiệt độ theo mùa thì cây sẽ khó ra hoa hoặc
rụng hoa, cho năng suất rất thấp.
2. Phân loại theo đặc tính sinh học
- Dựa
vào đặc điểm sinh học để chia:
+ Cây
hằng năm và cây lâu năm.
+ Cây
thân thảo và cây thân gỗ.
+ Cây
lá mầm (1 lá mầm hoặc 2 lá mầm).
Ví dụ thực tế: Cây
lúa là cây hằng năm (vòng đời trong 1 năm), trong khi cây ăn quả như nhãn, xoài
là cây lâu năm (sống và cho thu hoạch qua nhiều năm).
3. Phân loại theo mục đích sử dụng
- Chia
thành: Cây lương thực, cây ăn quả, cây rau, cây dược liệu, cây lấy gỗ, cây hoa…
- Lưu
ý: Việc phân loại chỉ mang tính tương đối vì một loại cây có thể dùng cho nhiều
mục đích (ví dụ: cây hoa cũng có thể làm dược liệu hoặc cây lấy gỗ cũng có thể
chắn gió, làm cảnh).
Ví dụ thực tế: Cây
sen là điển hình của sự đa năng: hạt và ngó dùng làm thực phẩm (cây lương thực/rau),
tâm sen làm thuốc (dược liệu), lá và hoa dùng trang trí (cây cảnh).
II. MỘT SỐ YẾU TỐ CHÍNH TRONG TRỒNG TRỌT
1. Giống cây trồng
- Là
yếu tố quan trọng nhất quyết định năng suất và chất lượng nông sản.
- Khả
năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi phụ thuộc vào giống.
2. Ánh sáng
- Là
nguồn năng lượng cho quá trình quang hợp, tạo chất hữu cơ giúp cây sinh trưởng.
- Mỗi
loại cây có nhu cầu về cường độ và thời gian chiếu sáng (quang chu kỳ) khác
nhau.
Ví dụ thực tế:
Cây hoa cúc là cây phản ứng với quang chu kỳ, nếu đêm dài (mùa đông) cây sẽ ra
hoa. Người nông dân thường thắp đèn vào ban đêm để ngăn cây ra hoa, điều khiển
thời điểm thu hoạch hoa theo ý muốn.
3. Nhiệt độ
- Ảnh
hưởng trực tiếp đến hô hấp, quang hợp, thoát hơi nước.
- Khoảng
nhiệt độ thích hợp cho đa số cây trồng: 15°C - 40°C.
4. Nước và độ ẩm
- Vai
trò: Tham gia quang hợp, hòa tan khoáng chất, điều hòa nhiệt độ thông qua thoát
hơi nước.
- Độ
ẩm quá thấp hoặc quá cao đều gây ức chế vi sinh vật đất, làm cây chậm phát triển
hoặc bị chết.
5. Đất trồng
- Là
môi trường dự trữ và cung cấp nước, chất dinh dưỡng, nơi bám rễ cho cây đứng vững.
6. Dinh dưỡng
- Cây
cần được cung cấp đủ khoáng chất (N, P, K...).
- Thừa
hoặc thiếu dinh dưỡng đều làm giảm năng suất, cây còi cọc hoặc bị ngộ độc.
7. Kĩ thuật canh tác
- Bao
gồm: Làm đất, bón phân, luân canh, mật độ gieo trồng…
- Mục
đích: Tạo điều kiện sinh thái thuận lợi, ngăn chặn mầm bệnh.