Thayhienedu.com xin giới thiệu đến các bạn các bài học Lý thuyết Công nghệ lâm nghiệp thủy sản 12 theo chương trình mới hiện nay, thống nhất 1 bộ SGK Kết Nối Tri Thức.
BÀI
2 CÁC HOẠT ĐỘNG LÂM NGHIỆP CƠ BẢN VÀ NGUYÊN NHÂN
CHỦ
YẾU LÀM SUY THOÁI TÀI NGUYÊN RỪNG
I. MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG LÂM NGHIỆP CƠ BẢN
- Khái quát hoạt động lâm nghiệp: Bao gồm một hoặc nhiều hoạt động:
quản lí, bảo vệ, phát triển, sử dụng rừng; chế biến và thương mại lâm sản.
1. Quản lí rừng
- Nội dung hoạt động quản lí rừng:
+ Giao rừng: Nhà nước giao rừng cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phù
hợp với Luật Lâm nghiệp và không thu tiền sử dụng rừng.
+ Cho thuê rừng: Nhà nước cho tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân thuê
rừng sản xuất để sản xuất lâm nghiệp; sản xuất lâm - nông - ngư nghiệp kết hợp;
kinh doanh du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí (tiền thuê trả một lần hoặc
hằng năm).
+ Chuyển loại rừng, chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác: thực
hiện khi đáp ứng các điều kiện theo Luật Lâm nghiệp và được cấp có thẩm quyền
phê duyệt.
+ Thu hồi rừng: Nhà nước thu hồi vì mục đích quốc phòng - an ninh; phát
triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng và trong một số trường
hợp khác theo quy định của pháp luật.
2. Bảo vệ rừng
- Nội dung hoạt động bảo vệ rừng:
+ Bảo vệ hệ sinh thái rừng, bảo vệ thực vật rừng, động vật rừng.
+ Phòng và chữa cháy rừng.
+ Phòng, trừ sinh vật gây hại rừng.
+ Cơ quan nhà nước, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư có
trách nhiệm bảo vệ rừng theo quy định của pháp luật.
3. Phát triển rừng
- Khái niệm: Trồng cây phân tán là hoạt động trồng
cây ngoài diện tích rừng để tăng diện tích cây xanh, tạo cảnh quan, bảo vệ môi
trường, kết hợp cung cấp gỗ, củi và dịch vụ du lịch.
- Nội dung hoạt động phát triển rừng:
+ Phát triển giống cây lâm nghiệp.
+ Duy trì diện tích và cấu trúc của rừng.
+ Thực hiện các biện pháp lâm sinh: trồng rừng mới, trồng lại rừng, chăm
sóc, nuôi dưỡng rừng trồng,...
+ Trồng cây thực vật rừng, gây nuôi phát triển động vật rừng.
+ Trồng cây phân tán (trồng cây ngoài diện tích rừng để tăng diện tích
cây xanh, tạo cảnh quan, bảo vệ môi trường, kết hợp cung cấp gỗ, củi và dịch vụ
du lịch).
+ Xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ bảo vệ và phát triển rừng.
4. Sử dụng rừng
- Nội dung hoạt động sử dụng rừng:
+ Khai thác lâm sản trong các loại rừng theo quy định.
+ Nghiên cứu khoa học, giảng dạy, thực tập trong các loại rừng.
+ Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong các loại rừng.
+ Ổn định đời sống dân cư sống trong rừng đặc dụng và vùng đệm của rừng
đặc dụng.
+ Sản xuất lâm - nông - ngư nghiệp kết hợp trong rừng phòng hộ và rừng
sản xuất.
5. Chế biến và thương mại lâm sản
- Chế biến lâm sản:
+ Xây dựng và vận hành chính sách phát triển chế biến lâm sản.
+ Chế biến mẫu các loài thực vật rừng, động vật rừng.
+ Xây dựng và vận hành hệ thống bảo đảm gỗ hợp pháp Việt Nam.
- Thương mại lâm sản:
+ Xây dựng và vận hành chính sách phát triển thị trường lâm sản.
+ Thực hiện quyền và nghĩa vụ của cơ sở thương mại lâm sản.
+ Quản lí thương mại lâm sản và kinh doanh mẫu vật các loài thực vật
rừng, động vật rừng theo quy định của pháp luật.
II. MỘT SỐ NGUYÊN NHÂN CHỦ YẾU LÀM SUY THOÁI TÀI NGUYÊN RỪNG VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC
1. Một số nguyên nhân chủ yếu làm suy thoái tài nguyên rừng
a) Khai thác gỗ và các sản phẩm khác từ rừng:
+ Việc đẩy mạnh khai thác gỗ, động vật rừng, thực vật rừng, nấm,... để
phát triển kinh tế (chế biến, xuất khẩu) dẫn đến khai thác rừng trái phép, phá
rừng lấy gỗ và lâm sản.
+ Là một trong những nguyên nhân chính gây suy thoái tài nguyên rừng tự
nhiên.
b) Chăn thả gia súc:
- Gia tăng chăn thả trâu, bò, dê,... làm nhiều khu rừng bị chặt phá để mở
rộng đồng cỏ và cung cấp thức ăn cho gia súc.
- Dẫn đến không đảm bảo chất lượng rừng và suy giảm diện tích rừng (VD: ở
châu Mĩ La-tinh có khoảng 65% diện tích rừng bị phá là do chăn thả gia súc).
c) Cháy rừng:
- Nguyên nhân phổ biến làm suy thoái rừng trên thế giới và ở Việt Nam.
- Hậu quả: giảm diện tích rừng, suy giảm số lượng thực vật và động vật
quý hiếm, mất cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
d) Phá rừng trồng cây công nghiệp và cây đặc sản:
- Phá rừng lấy đất trồng trọt hoặc thực hiện dự án trồng cây công nghiệp
(cao su, cọ dầu, cà phê, ca cao,...) làm suy thoái tài nguyên rừng và ảnh hưởng
chức năng sinh thái của rừng.
e) Các nguyên nhân khác:
- Chính sách đất đai, quản lí rừng
chưa chặt chẽ.
- Chính sách về di cư, định canh định
cư chưa phù hợp.
2. Một số giải pháp chủ yếu khắc phục suy thoái tài nguyên rừng
a) Lập quy hoạch, kế hoạch bảo vệ và
phát triển rừng:
- Nguyên tắc: Phù hợp với chiến lược
tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh và quy hoạch sử dụng
đất.
- Đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ
đối với quy hoạch bảo vệ rừng của các cấp; bảo đảm dân chủ, công khai.
- Đảm bảo khai thác, sử dụng tiết
kiệm, bền vững, có hiệu quả; bảo vệ hệ sinh thái rừng và di tích lịch sử - văn
hóa, danh lam thắng cảnh.
- Nội dung: Tổng hợp, phân tích điều
kiện tự nhiên, hiện trạng tài nguyên rừng; đánh giá tình hình thực hiện quy
hoạch; xác định các biện pháp quản lí, bảo vệ, sử dụng và phát triển các loại
rừng.
b) Giao, cho thuê và thu hồi rừng,
đất trồng rừng:
- Nâng cao sự gắn bó, quyền lợi và
trách nhiệm của chủ đất, chủ rừng.
- Nâng cao khả năng khai thác, sử
dụng tối đa tiềm năng đất lâm nghiệp, tạo việc làm, tăng thu nhập, ổn định sinh
kế cho người dân.
c) Kiểm soát từng loại rừng thông qua
những quy chế pháp lí riêng:
- Mỗi loại rừng (đặc dụng, phòng hộ,
sản xuất) có quy chế và chế độ quản lí, sử dụng riêng.
- Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định
pháp lí để kiểm soát suy thoái rừng, phát triển bền vững vốn rừng quốc gia.
d) Kiểm soát suy thoái động vật, thực
vật rừng hoang dã quý hiếm:
- Xây dựng các khu bảo tồn thiên
nhiên, vườn quốc gia để bảo vệ môi trường sống cho các loài sinh vật nguy cấp,
quý, hiếm.
- Nghiêm cấm, ngăn chặn các hành vi
khai thác, săn bắt, vận chuyển, buôn bán trái phép các loài động vật, thực vật
hoang dã quý hiếm và sản phẩm của chúng.
e) Thiết lập hệ thống cơ quan quản
lí, bảo vệ rừng từ trung ương đến địa phương:
- Phân công, phối hợp trách nhiệm
chặt chẽ giữa các cơ quan quản lí theo địa bàn.
- Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến
kiến thức pháp luật về bảo vệ rừng.
- Tăng cường kiểm tra, giám sát và xử
lí nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật lâm nghiệp.
III. CÂU HỎI & BÀI TẬP CỦNG CỐ TẠI LỚP
Câu
1: Các nội dung nào dưới đây không thuộc những hoạt động
lâm nghiệp cơ bản? A. Bảo vệ rừng. B. Đốt rừng làm nương rẫy. C. Chế biến và
thương mại lâm sản. D. Quản lí rừng. E. Sử dụng rừng. G. Chặt phá rừng.
Gợi ý trả lời: Đáp án đúng là: B và G. Vì hoạt động
'Đốt rừng làm nương rẫy' và 'Chặt phá rừng' là hành vi phá hoại tài nguyên
rừng, không nằm trong các hoạt động lâm nghiệp cơ bản theo quy định pháp luật.
Câu
2: Phân tích các nguyên nhân làm suy thoái rừng do con
người gây ra. Theo em, học sinh cần phải làm gì để ngăn chặn nguy cơ suy thoái
rừng?
Gợi ý trả lời: 1. Các nguyên nhân do con người gây
ra: Khai thác gỗ và lâm sản trái phép quá mức; Chặt phá rừng lấy đất chăn thả
gia súc hoặc trồng cây công nghiệp/đặc sản; Bất cẩn gây cháy rừng; Di dân tự do
và quy hoạch thiếu bền vững. 2. Trách nhiệm của học sinh: Tích cực tham gia
trồng và chăm sóc cây xanh, bảo vệ rừng; Không sử dụng các sản phẩm từ động,
thực vật rừng quý hiếm trái phép; Tuyên truyền cho người thân, cộng đồng về ý
thức bảo vệ rừng và phòng chống cháy rừng; Kịp thời báo cho cơ quan chức năng
khi phát hiện hành vi xâm hại rừng.
Câu
3: Hãy đề xuất giải pháp nhằm hạn chế việc phá rừng để
trồng cây công nghiệp và cây đặc sản.
Gợi ý trả lời: - Quy hoạch rõ ràng vùng chuyên canh
cây công nghiệp phù hợp với quỹ đất nông nghiệp, kiên quyết không chuyển đổi
đất rừng tự nhiên. - Ứng dụng khoa học kĩ thuật, thâm canh tăng năng suất trên
diện tích đất hiện có thay vì mở rộng diện tích xâm lấn rừng. - Phát triển mô
hình nông - lâm kết hợp bền vững dưới tán rừng. - Tăng cường thanh tra, kiểm
tra và xử phạt nghiêm minh các dự án, cá nhân lấn chiếm đất rừng trái phép.