BÀI 7: CÁC CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP THỜI HIỆN ĐẠI
1. Thành tựu cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ ba
- Thời gian:
Bắt đầu vào khoảng những năm 40 của thế kỉ XX.
- Tên gọi khác:
Cách mạng kĩ thuật số.
- Các thành tựu tiêu biểu:
+ Máy tính:
Phát triển từ máy tính điện tử đầu tiên (ENIAC, 1946) → máy tính cá nhân (1975)
→ máy tính xách tay (1994).
+ Internet và kết nối: Sự
ra đời của mạng lưới toàn cầu (World Wide Web - 1990) và công nghệ kết nối
không dây (WiFi - 1996).
+ Tự động hóa và Công nghệ sinh học:
Sự xuất hiện của rô-bốt; "Cách mạng xanh" trong nông nghiệp (tạo giống
cây trồng mới chống sâu bệnh).
+ Chinh phục vũ trụ:
Phóng vệ tinh nhân tạo (Sputnik 1, 1957) và đưa con người lên Mặt Trăng (1969).
2. Những thành tựu cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư
- Thời gian:
Bắt đầu từ những năm đầu thế kỉ XXI và vẫn đang tiếp diễn.
- Tên gọi khác:
Cách mạng 4.0.
- Các đột phá công nghệ cốt lõi:
+ Trí tuệ nhân tạo (AI):
Máy móc mô phỏng khả năng tư duy, học tập và ra quyết định của con người.
+ Internet vạn vật (IoT): Kết
nối các thiết bị qua mạng để thu thập và chia sẻ dữ liệu.
+ Công nghệ in 3D:
Cho phép chế tạo vật thể từ các lớp vật liệu, giúp giảm nhân lực và rác thải.
+ Công nghệ na-nô:
Điều khiển vật chất ở quy mô siêu nhỏ (1m = 1 000 000 000 nm).
+ Dữ liệu lớn (Big Data) và Điện toán đám
mây:
Lưu trữ và xử lý khối lượng thông tin khổng lồ.
3. Ý nghĩa của các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba và thứ tư
a. Ý nghĩa đối với sự phát triển kinh tế
- Sản xuất và quản lí:
Mở rộng, đa dạng hóa hình thức sản xuất; các nhà máy thông minh giúp tăng năng
suất, tiết kiệm nguyên nhiên liệu.
- Thông tin và Thương mại: Con
người tiếp cận thông tin nhanh chóng qua Internet; thương mại điện tử phát triển
giúp kết nối giao thương toàn cầu.
- Toàn cầu hóa:
Thúc đẩy quá trình khu vực hóa và toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới.
b. Ý nghĩa về xã hội, văn hoá
- Về xã hội:
+ Tích cực: Giải
phóng sức lao động (đặc biệt là các việc nguy hiểm, độc hại); tăng nhu cầu về
lao động có kỹ năng, trình độ cao; cho phép làm việc từ xa.
+ Tiêu cực:
Nguy cơ mất việc làm do tự động hóa; nới rộng khoảng cách giàu - nghèo; các vấn
đề về bảo mật thông tin cá nhân.
- Về văn hoá:
+ Tích cực:
Việc tìm kiếm, chia sẻ và giao lưu văn hóa giữa các quốc gia trở nên dễ dàng,
thuận tiện hơn.
+ Tiêu cực:
Nguy cơ xung đột giữa giá trị truyền thống và hiện đại; làm mất đi bản sắc văn
hóa dân tộc.
So sáng cách mạng công nghiệp lân thứ 3 và cách mạng công nghiệp thứ 4
|
Đặc
điểm so sánh |
CMCN
lần thứ ba |
CMCN
lần thứ tư |
|
Công nghệ chủ đạo |
Máy tính, Internet,
Bán dẫn |
AI, IoT, Big Data, Nano, 3D Printing |
|
Đặc điểm nổi bật |
Tự động hóa dựa trên máy tính |
Hệ thống thông minh, kết nối thực - ảo |
|
Tác động chính |
Số hóa thông tin và sản xuất |
Kết nối mọi thứ và mô phỏng trí tuệ |