LÝ THUYẾT MÔN CÔNG NGHỆ TRỒNG TRỌT LỚP 10
BÀI 19: QUY TRÌNH TRỒNG TRỌT VÀ CƠ GIỚI HOÁ TRONG TRỒNG TRỌT
I. QUY TRÌNH TRỒNG TRỌT
1. Khái niệm
- Quy
trình trồng trọt là một chuỗi công việc được tiến hành theo một trình tự nhất định
khi trồng trọt.
- Việc
áp dụng các biện pháp kĩ thuật trong quy trình phải phù hợp với:
+ Từng
loại cây trồng cụ thể.
+ Từng
khu vực sản xuất và điều kiện khí hậu, đất đai.
- Mục
đích: Đạt hiệu quả kinh tế cao nhất cho người sản xuất, đồng thời bảo vệ môi
trường và hệ sinh thái.
Ví dụ thực tế:
Khi canh tác lúa nước tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, bà con nông dân phải
tuân thủ nghiêm ngặt lịch gieo sạ của địa phương nhằm tránh các đợt xâm nhập mặn
và né rầy nâu truyền bệnh, đảm bảo năng suất tối ưu.
2. Các bước cơ bản trong quy trình trồng trọt
Sơ đồ quy trình tổng
quát:
Làm đất, bón phân lót
→ Gieo hạt, trồng cây con → Chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh → Thu
hoạch
a. Làm đất, bón phân lót
- Làm
đất:
+ Là
bước khởi đầu quyết định sự phát triển của bộ rễ cây trồng.
+ Các
công việc chính: cày, bừa, đập đất, lên luống, đào hố...
+ Tác
dụng: Giúp đất tơi xốp, tăng độ thoáng khí, giữ nước tốt, dọn sạch cỏ dại và
tiêu diệt các mầm mống sâu, bệnh hại ẩn nấp trong đất.
- Bón
phân lót:
+ Là
việc đưa phân bón vào đất trước khi tiến hành gieo hạt hoặc trồng cây con.
+ Tác
dụng: Cung cấp nguồn dinh dưỡng dễ hấp thụ ngay khi rễ non vừa hình thành, giúp
cây bén rễ nhanh và phát triển khỏe mạnh ngay từ đầu.
+ Phương pháp bón: Bón theo hốc, bón theo hàng (rạch) hoặc bón rải đều trên mặt ruộng rồi cày lật úp đất để vùi phân.
Ví dụ thực tế: Trước
khi trồng rau cải ngọt trong thùng xốp tại nhà, việc chúng ta trộn đều đất thịt
với phân hữu cơ hoai mục (như phân trùn quế, phân bò) chính là bước làm đất kết
hợp bón phân lót, giúp đất tơi xốp và giàu dinh dưỡng sẵn cho hạt cải nảy mầm.
b. Gieo hạt, trồng cây
con
- Gieo
hạt:
+ Hạt
giống được gieo trực tiếp xuống đất ruộng và tự nảy mầm thành cây con.
+ Đối
tượng áp dụng: Thường dùng cho nhóm cây lấy hạt (lúa, ngô, đậu tương) hoặc một
số loại rau ăn lá ngắn ngày (cải xanh, rau muống).
- Trồng
cây con:
+ Cây
con được gieo ươm trong khay bầu hoặc vườn ươm, sau khi đạt tiêu chuẩn về chiều
cao và số lá mới đem ra ruộng sản xuất để trồng.
+ Tác
dụng: Giúp cây con tránh được thời tiết bất lợi ở giai đoạn đầu đời, rút ngắn
thời gian chiếm đất trên đồng ruộng, nâng cao hệ số quay vòng đất.
Ví dụ thực tế: Mô
hình trồng dưa lưới trong nhà màng luôn sử dụng phương pháp gieo hạt vào khay bầu
chứa xơ dừa dồi dào dinh dưỡng, đợi cây ra 2 lá thật khỏe mạnh mới đưa vào bầu
trồng chính thức để hạn chế tối đa hao hụt và sâu bệnh phá hại cây non.
c. Chăm sóc và phòng trừ
sâu, bệnh
- Chăm
sóc:
+ Là
hệ thống các biện pháp tạo điều kiện tối ưu cho cây trồng sinh trưởng.
+ Các
công việc thường xuyên: tưới nước, tiêu nước khi ngập úng, bón phân thúc (bón bổ
sung theo giai đoạn sinh trưởng), tỉa cành tạo tán, làm cỏ, vun xới...
- Phòng
trừ sâu, bệnh hại:
+ Là
khâu then chốt bảo vệ năng suất và chất lượng nông sản.
+ Các
biện pháp: vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ, sử dụng giống kháng bệnh, ưu tiên dùng
thuốc bảo vệ thực vật sinh học, tuân thủ nguyên tắc "4 đúng" khi phun
thuốc.
Ví dụ thực tế: Khi
chăm sóc cây cà chua giai đoạn ra hoa, nông dân thường bón thúc thêm phân Kali
và Canxi để tăng tỉ lệ đậu quả, đồng thời tiến hành cắt tỉa các lá già sát gốc
để vườn cây thông thoáng, tránh nấm bệnh phát sinh trong mùa mưa.
d. Thu hoạch sản phẩm trồng
trọt
- Là
khâu cuối cùng nhằm thu nhận sản phẩm nông nghiệp bằng tay hoặc máy móc phù hợp.
- Yêu
cầu kĩ thuật:
+ Đúng
thời điểm (đạt độ chín sinh lý hoặc thương phẩm phù hợp).
+ Đúng
phương pháp (tránh làm dập nát, gãy rụng).
+ Thu
hoạch nhanh gọn, bảo quản cẩn thận để duy trì tối đa số lượng và chất lượng sản
phẩm.
Ví dụ thực tế:
Trái sầu riêng Ri6 chỉ được gõ kiểm tra độ chín và cắt khi đạt từ 80% đến 85% độ
chín trên cây để khi vận chuyển xa quả không bị nứt vỏ, khi chín tự nhiên cơm sầu
sẽ vàng sậm, dẻo mịn và thơm ngon nhất.
BẢNG
SO SÁNH BÓN PHÂN LÓT VÀ BÓN PHÂN THÚC
|
Tiêu
chí |
Bón
phân lót |
Bón
phân thúc |
|
Thời
điểm thực hiện |
Trước khi gieo
hạt hoặc trồng cây con. |
Trong quá trình
sinh trưởng, phát triển của cây. |
|
Mục
đích |
Cung cấp dinh
dưỡng ban đầu cho rễ non, cải tạo đất. |
Bổ sung dinh dưỡng
kịp thời cho từng giai đoạn (ra lá, đẻ nhánh, ra hoa, tạo quả). |
|
Loại
phân thường dùng |
Phân hữu cơ
hoai mục, phân lân, vôi, phân NPK chuyên dùng bón lót. |
Phân đạm (N),
phân kali (K), phân hỗn hợp NPK dễ hòa tan, phân bón lá. |
II. MỘT SỐ ỨNG DỤNG CƠ GIỚI HOÁ TRONG TRỒNG TRỌT
1. Cơ giới hoá trong làm đất
- Là
việc áp dụng các loại máy móc công suất lớn (máy cày ải, máy bừa, máy lên luống)
thay thế cho sức lao động của con người và gia súc.
- Tác
dụng:
+ Rút
ngắn tối đa thời gian chuẩn bị đất gieo trồng.
+ Giải
phóng hoàn toàn sức lao động nặng nhọc của nông dân.
+ Đảm
bảo độ sâu, độ tơi xốp đồng đều trên diện tích lớn, cực kỳ hiệu quả cho cánh đồng
mẫu lớn.
Ví dụ thực tế:
Trên các cánh đồng lúa lớn tại đồng bằng sông Hồng, việc chuyển từ cày trâu
sang dùng máy cày đa năng giúp hoàn thành khâu làm đất cho 1 hecta chỉ trong
vòng 1-2 giờ thay vì mất 4-5 ngày như trước đây.
2. Cơ giới hoá trong gieo trồng
- Sử
dụng các loại máy móc hiện đại như: máy cấy lúa tự động, máy gieo hạt theo
hàng, máy sạ lúa.
- Tác
dụng:
+ Tiết
kiệm đáng kể lượng hạt giống và cây con nhờ phân bổ đều.
+ Đảm
bảo mật độ khoảng cách tiêu chuẩn giữa các cây, giúp ruộng thông thoáng, dễ
chăm sóc.
+ Đảm
bảo gieo trồng đúng khung thời vụ tốt nhất.
Ví dụ thực tế:
Máy cấy lúa tự động 4 hàng giúp cấy mạ khay cực nhanh, thẳng tắp, khoảng cách đều
nhau giúp ruộng lúa đón ánh sáng tốt, đẻ nhánh khỏe và hạn chế sâu bệnh trú ngụ.
3. Cơ giới hoá trong chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh hại cây trồng
- Ứng
dụng các công nghệ tự động hóa: hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, máy phun thuốc
trừ sâu dạng sương, máy bay không người lái (Drone) phun thuốc sinh học.
- Tác
dụng:
+ Tiết
kiệm nước tưới và lượng phân bón sử dụng (giảm thất thoát).
+ Bảo
vệ sức khỏe người lao động do không phải tiếp xúc trực tiếp với hóa chất độc hại.
+ Tăng
độ đồng đều và hiệu quả diệt trừ dịch hại.
Ví dụ thực tế: Việc
ứng dụng Drone (máy bay không người lái) để phun thuốc bảo vệ thực vật trên vườn
cây ăn trái giúp phun đều tới từng kẽ lá ở tầm cao, giảm 30% lượng thuốc sử dụng
và bảo vệ an toàn sức khỏe cho người nông dân.
4. Cơ giới hoá trong thu hoạch sản phẩm trồng trọt
- Sử
dụng các loại máy thu hoạch chuyên dụng: máy gặt đập liên hợp (cho lúa), máy
thu hoạch ngô, máy hái bông...
- Tác
dụng:
+ Tốc
độ thu hoạch cực nhanh, giảm thiểu tổn thất rơi vãi hạt trên đồng ruộng.
+ Tiết
kiệm chi phí thuê nhân công thu hoạch thủ công.
+ Nhanh
chóng giải phóng quỹ đất để chuẩn bị cho mùa vụ tiếp theo.
Ví dụ thực tế:
Máy gặt đập liên hợp vừa gặt lúa, tuốt lúa và đóng bao ngay tại ruộng chỉ trong
một lượt đi qua, giúp giảm tỉ lệ hao hụt hạt lúa xuống dưới mức 1.5%.