Thayhienedu.com chia sẽ đến các bạn lý thuyết Sinh 12 Kết Nối Tri Thức
LÝ
THUYẾT MÔN SINH HỌC LỚP 12
BÀI 9: MỞ RỘNG HỌC
THUYẾT MENDEL
I. TƯƠNG TÁC GIỮA CÁC ALLELE THUỘC
CÙNG MỘT GENE
1. Trội không hoàn toàn
- Khái niệm:
Là hiện tượng tương tác giữa các allele thuộc cùng một gene, trong đó allele trội
không lấn át hoàn toàn allele lặn, dẫn đến cơ thể dị hợp tử biểu hiện kiểu hình
trung gian giữa đồng hợp tử trội và đồng hợp tử lặn.
- Cơ chế: Do
allele trội chỉ quy định tổng hợp được một lượng sản phẩm bằng một nửa so với
cơ thể đồng hợp tử trội, không đủ để lấn át hoàn toàn biểu hiện của allele lặn.
- Đặc điểm di truyền:
+ Phép
lai một tính trạng trội không hoàn toàn cho tỉ lệ phân li kiểu gen trùng với tỉ
lệ phân li kiểu hình ở thế hệ F₂ (tỉ lệ 1 : 2 : 1).
+ Không
có hiện tượng lặn hoàn toàn nên không cần dùng phép lai phân tích để xác định
kiểu gen của cơ thể mang kiểu hình trội.
2. Đồng trội
- Khái niệm:
Là hiện tượng cả hai allele khác nhau của cùng một gene đều biểu hiện kiểu hình
riêng biệt và độc lập ở cơ thể dị hợp tử.
- Cơ chế: Cả
hai allele đều hoạt động mạnh mẽ, cùng phiên mã và dịch mã tạo ra hai loại
protein chức năng khác nhau, cùng xuất hiện trên kiểu hình của cơ thể mà không
hòa lẫn vào nhau.
II. TƯƠNG TÁC GIỮA CÁC ALLELE THUỘC
CÁC GENE KHÁC NHAU
1. Sản phẩm của các gene tương tác
gián tiếp với nhau
- Khái niệm:
Là hiện tượng các sản phẩm của các gene khác không trực tiếp tương tác với nhau
mà cùng tham gia vào các bước khác nhau trong một con đường chuyển hóa sinh hóa
để tạo ra một kiểu hình chung.
- Cơ chế hoạt động:
+ Thường
gặp trong tương tác bổ trợ (bổ sung).
+ Để
hình thành kiểu hình trội (hoặc màu sắc đậm), cần có mặt của đầy đủ các allele
trội của các gene khác nhau.
2. Sản phẩm của các gene tương tác
trực tiếp với nhau theo kiểu cộng gộp
- Khái niệm: Là hiện tượng nhiều gene không allele cùng quy định một tính trạng, trong đó mỗi allele trội của các gene khác nhau đều đóng góp một lượng sản phẩm tương đương (cộng dồn) vào sự biểu hiện kiểu hình.
- Đặc điểm:
+ Thường
quy định các tính trạng số lượng (chiều cao, cân nặng, sản lượng sữa, màu sắc
da...).
+ Kiểu
hình phụ thuộc tuyến tính vào số lượng allele trội có mặt trong kiểu gen. Càng
nhiều allele trội, mức độ biểu hiện của tính trạng càng mạnh.