Thayhienedu.com chia sẽ đến các bạn lý thuyết Sinh 12 Kết Nối Tri Thức
LÝ
THUYẾT MÔN SINH HỌC LỚP 12
BÀI 9: MỞ RỘNG HỌC
THUYẾT MENDEL
I. TƯƠNG TÁC GIỮA CÁC ALLELE THUỘC
CÙNG MỘT GENE
1. Trội không hoàn toàn
- Là hiện tượng kiểu hình của thể dị hợp có kiểu hình trung gian giữa
kiểu hình của thể đồng hợp trội và thể đồng hợp lặn.
- Trong kiểu gene dị hợp, allele trội không lấn át hoàn toàn allele
lặn, dẫn đến biểu hiện kiểu hình không hoàn toàn theo tính trạng của allele trội.
+ Ví dụ thực tế: Ở cây hoa mõm chó (Antirrhinum majus),
khi lai cây hoa đỏ (AA) với hoa trắng (aa), đời F₁ thu được toàn hoa hồng (Aa).
Màu hồng là trạng thái trung gian, minh chứng cho việc allele quy định màu đỏ
không lấn át hoàn toàn allele quy định màu trắng.
2. Đồng trội
- Là hiện tượng cả hai allele khác nhau của cùng một gene đều cùng
biểu hiện kiểu hình riêng biệt trên cơ thể dị hợp.
- Sản phẩm của cả hai allele đều được tổng hợp và biểu hiện rõ ràng,
không ai lấn át ai.
+ Ví dụ thực tế: Nhóm máu ABO ở người. Người có kiểu gene IA IB sẽ
có cả kháng nguyên A và kháng nguyên B trên bề mặt hồng cầu, tạo nên nhóm máu
AB. Đây là sự biểu hiện song song của hai allele trội.
II. TƯƠNG TÁC GIỮA CÁC ALLELE THUỘC
CÁC GENE KHÁC NHAU
1. Sản phẩm của các gene tương tác
gián tiếp với nhau
- Các gene tham gia vào cùng một chuỗi chuyển hóa hoặc con đường tín
hiệu. Sản phẩm của gene này là cơ chất cho enzyme của gene khác.
- Sự đột biến làm mất chức năng của một trong các gene sẽ làm gián
đoạn chuỗi chuyển hóa, ảnh hưởng đến kiểu hình cuối cùng.
+ Ví dụ thực tế: Màu sắc vỏ ốc. Một chuỗi phản ứng từ Chất I → Chất
II → Chất III (màu nâu). Nếu enzyme A (do gene A quy định) hoặc enzyme B (do
gene B quy định) bị hỏng, chuỗi chuyển hóa bị chặn, vỏ ốc sẽ có màu trắng (màu
nền).
2. Sản phẩm của các gene tương tác
trực tiếp với nhau theo kiểu cộng gộp
- Là hiện tượng các allele trội của nhiều gene khác nhau cùng đóng
góp một phần nhỏ vào việc hình thành kiểu hình chung.
- Số lượng allele trội càng nhiều, mức độ biểu hiện tính trạng càng
mạnh. Đây là cơ sở của các "tính trạng số lượng".
+ Ví dụ thực tế: Màu da người. Màu da được quy định bởi nhiều
gene (đa gene). Người có càng nhiều allele trội thì tổng hợp càng nhiều sắc tố
melanin, dẫn đến da càng sậm màu.