BÀI 27: THỰC HÀNH: TÌM HIỂU CẤU TRÚC DINH DƯỠNG CỦA QUẦN XÃ TRONG TỰ NHIÊN
I. YÊU CẦU CẦN ĐẠT
- Tìm hiểu cấu trúc dinh dưỡng
của một quần xã sinh vật trong tự nhiên.
+ Nhận diện và phân loại được
các nhóm sinh vật: sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ và sinh
vật phân giải.
+ Xác định được mối quan hệ
dinh dưỡng (chuỗi và lưới thức ăn) giữa các loài trong quần xã quan sát.
+ Rèn luyện kỹ năng quan
sát, điều tra thực địa, thu thập và phân tích số liệu sinh thái học.
II. CHUẨN BỊ
1. Dụng cụ
- Thước dây (để đo đạc kích
thước ô tiêu chuẩn).
- Xẻng nhỏ hoặc dụng cụ đào
đất (để lấy mẫu đất, tìm sinh vật đất).
- Vợt hoặc dụng cụ thu mẫu
động vật (vợt bướm, vợt côn trùng, hũ thủy tinh).
- Máy ảnh hoặc điện thoại
có chức năng chụp ảnh (để lưu lại hình ảnh các loài).
- Máy tính, giấy, bút ghi kết
quả điều tra.
2. Cơ sở khoa học
- Các hệ sinh thái gần gũi
như thảm cỏ, vườn cây ăn quả, vườn trường... có cấu trúc quần xã tương đối ổn định,
rất phù hợp để tìm hiểu về cấu trúc dinh dưỡng.
- Phương pháp sử dụng ô
tiêu chuẩn (OTC) để giới hạn không gian nghiên cứu:
+ Đối với cây cỏ nhỏ: diện
tích OTC là 1 m² (kích thước 1m × 1m).
+ Đối với cây thân thảo
trung bình: diện tích OTC là 4 m² (kích thước 2m × 2m).
+ Đối với cây gỗ lớn: diện
tích OTC là 100 m² (kích thước 10m × 10m).
III. CÁCH TIẾN HÀNH
- Bước 1:
Xác định sự có mặt của các thành phần cấu trúc dinh dưỡng trong quần xã:
+ Sinh vật sản xuất:
Các loài thực vật (cỏ, cây hoa, cây bụi, cây gỗ), tảo... có khả năng quang hợp.
+ Sinh vật tiêu thụ:
Động vật ăn thực vật (châu chấu, sâu, ốc sên...) và động vật ăn thịt (nhện,
nhái, chim...).
+ Sinh vật phân giải:
Nấm, vi khuẩn hoại sinh, giun đất, cuốn chiếu...
- Bước 2:
Xác định mối quan hệ dinh dưỡng giữa các loài qua các nhóm gợi ý:
+ Động vật sử dụng thực vật
làm thức ăn (Ví dụ: Sâu ăn lá).
+ Động vật ăn động vật (Ví
dụ: Nhện bắt ruồi).
+ Động vật hoặc thực vật kí
sinh (Ví dụ: Tơ hồng kí sinh trên cây bụi, ve bét kí sinh trên chó/mèo).
- Bước 3:
Kẻ bảng theo mẫu Bảng 27.1, điền dấu (+) nếu loài có mặt và dấu (-)
nếu loài vắng mặt tại địa điểm nghiên cứu.
IV. THU HOẠCH
- Các nhóm tiến hành viết
báo cáo thực hành theo mẫu:
+ 1. Mục đích:
Nêu rõ mục tiêu của buổi thực hành (Ví dụ: Tìm hiểu cấu trúc dinh dưỡng của quần
xã vườn trường).
+ 2. Kết quả và giải thích:
Hoàn thành bảng số liệu thực tế thu được tại địa điểm thực hành và giải thích
lý do phân loại các sinh vật vào nhóm tương ứng.
+ 3. Trả lời câu hỏi:
Giải thích các vấn đề thực tiễn gặp phải trong quá trình thực hành.