LÝ THUYẾT MÔN CÔNG NGHỆ TRỒNG TRỌT LỚP 10
BÀI 26: SỰ CẦN THIẾT PHẢI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG TRỒNG TRỌT
I. KHÁI NIỆM VỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TRONG TRỒNG TRỌT
- Ô nhiễm môi trường
trong trồng trọt là sự thay đổi các tính chất vật lí, hoá
học, sinh học của môi trường đất, nước, không khí theo chiều hướng xấu, vượt
ngưỡng cho phép.
- Sự
ô nhiễm này gây ảnh hưởng trực tiếp, tiêu cực tới sức khoẻ con người, đời sống
của vật nuôi, sự phát triển của cây trồng và làm suy thoái hệ sinh thái nông
nghiệp.
- Ví
dụ thực tế: Đất trồng lúa bị chai cứng, chua hóa do
bón quá nhiều phân hoá học liên tục trong nhiều năm. Điều này làm thay đổi cấu
trúc lý - hóa của đất, khiến các sinh vật có ích như giun đất và vi sinh vật
phân giải không thể sinh sống, dẫn đến rễ lúa bị nghẹt và khó hấp thu dinh dưỡng.
II. MỘT SỐ NGUYÊN NHÂN GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TRONG TRỒNG TRỌT
- Sử
dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) và phân bón hoá học không đúng cách:
+ Lạm
dụng quá nhiều (dư thừa so với nhu cầu của cây), phun thuốc không đúng thời điểm
hoặc rửa dụng cụ phun xịt không đúng nơi quy định.
+ Các
hóa chất độc hại này sẽ tích tụ, thấm sâu vào đất, ngấm xuống mạch nước ngầm hoặc
bị rửa trôi theo nước mưa chảy ra ao, hồ, sông, suối gây ô nhiễm nguồn nước
sinh hoạt.
- Chất
thải trong trồng trọt không được thu gom và xử lý đúng quy định:
+ Xác
cây trồng bị bệnh, rơm rạ, lá mía,... để thối rữa tự do hoặc đốt bừa bãi.
+ Bao
bì đựng phân bón, chai lọ thủy tinh, chai nhựa đựng thuốc BVTV cực độc bị vứt bừa
bãi tại các bờ ruộng, kênh mương.
- Ví
dụ thực tế: Sau khi phun thuốc trừ sâu cho rau, một số
hộ nông dân có thói quen rửa bình xịt trực tiếp dưới dòng kênh mương nội đồng.
Nguồn nước này sau đó chảy qua các vùng lân cận, khiến cá, tôm tự nhiên chết
hàng loạt và bốc mùi hôi thối.
III. MỘT SỐ ẢNH HƯỞNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TRONG TRỒNG TRỌT
- Ảnh
hưởng đến đất, nước và cây trồng:
+ Các
chất độc hại tồn dư trong đất và nước tưới sẽ làm ức chế quá trình sinh trưởng
tự nhiên, làm giảm năng suất và chất lượng nông sản.
+ Tồn
dư hóa chất trong nông sản (rau, củ, quả) đi vào cơ thể người và vật nuôi qua
chuỗi thức ăn, gây ra các bệnh hiểm nghèo như ngộ độc, ung thư.
- Ảnh
hưởng đến hệ sinh thái:
+ Tiêu
diệt các loài sinh vật có ích (thiên địch, vi sinh vật đất, thủy sinh vật), làm
mất cân bằng sinh thái nghiêm trọng và gây ra hiện tượng ô nhiễm thứ cấp.
- Ảnh
hưởng đến không khí và đời sống con người:
+ Việc
đốt các phế phụ phẩm nông nghiệp (đặc biệt là rơm rạ sau mùa gặt) sinh ra khói,
bụi mịn gây ô nhiễm không khí nặng nề, làm tăng các bệnh về đường hô hấp và cản
trở tầm nhìn của người tham gia giao thông.
- Ví
dụ thực tế: Vào mùa gặt ở các vùng nông thôn Bắc Bộ,
hiện tượng người dân đồng loạt đốt rơm rạ trên đồng ruộng đã tạo ra những luồng
khói dày đặc khổng lồ. Khói này di chuyển vào các đô thị lớn lân cận (như Hà Nội),
tạo nên hiện tượng mù quang hóa, làm chỉ số bụi mịn PM₂.₅ tăng vọt vượt ngưỡng
nguy hại, khiến trẻ em và người già dễ mắc các bệnh viêm phế quản, hen suyễn.
IV. MỘT SỐ BIỆN PHÁP HẠN CHẾ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TRONG TRỒNG TRỌT
- Áp
dụng nguyên tắc sử dụng thuốc BVTV và phân bón hóa học an toàn:
+ Tuân
thủ nghiêm ngặt nguyên tắc "4 đúng": Đúng loại, Đúng liều lượng,
Đúng thời điểm và Đúng phương pháp.
+ Tích
cực thay thế phân hóa học bằng phân hữu cơ, phân vi sinh; thay thế thuốc hóa học
bằng các chế phẩm sinh học thảo mộc, sử dụng thiên địch (bọ rùa, ong ký sinh) để
kiểm soát sâu hại.
- Quản
lý và tái chế chất thải trồng trọt một cách khoa học:
+ Tuyệt
đối không đốt rơm rạ, phế phụ phẩm bừa bãi trên đồng ruộng. Thu gom rơm rạ để
trồng nấm, làm thức ăn cho gia súc hoặc ủ với chế phẩm vi sinh làm phân bón hữu
cơ tại chỗ.
+ Thu
gom triệt để vỏ chai, bao bì thuốc BVTV vào các bể chứa chuyên dụng bằng bê
tông được đặt tại cánh đồng để xử lý tập trung đúng quy trình rác thải nguy hại.
- Ví
dụ thực tế: Mô hình "Cánh đồng không dấu
chân" ứng dụng công nghệ phun thuốc bằng thiết bị bay không người lái
(Drone). Phương pháp này giúp phân bổ lượng thuốc BVTV cực kỳ chính xác, giảm
hao phí rơi vãi xuống đất đến 30%, đồng thời thu gom tập trung bao bì thuốc
ngay sau khi pha chế, bảo vệ tối đa nguồn đất và nước mặt xung quanh đồng ruộng.