Lý Thuyết Sinh 12_Bài 18 Di Truyền Học Quần Thể

  Thayhienedu.com chia sẽ đến các bạn lý thuyết Sinh 12 Kết Nối Tri Thức

LÝ THUYẾT MÔN SINH HỌC LỚP 12

BÀI 18: DI TRUYỀN HỌC QUẦN THỂ

I. QUẦN THỂ VÀ CÁC ĐẶC TRƯNG DI TRUYỀN CỦA QUẦN THỂ

1. Quần thể

- Khái niệm: Quần thể là một tập hợp các cá thể cùng loài, sống trong cùng một khu vực địa lý, ở cùng một thời điểm, có khả năng giao phối với nhau tạo ra đời con hữu thụ.

Ví dụ: Quần thể cá chép sống trong Hồ Tây (Hà Nội). Tất cả cá chép ở đây cùng loài, sống trong cùng một không gian, cùng một thời điểm và liên tục giao phối sinh sản ra thế hệ cá chép con khỏe mạnh, duy trì sự tồn tại của quần thể qua nhiều năm.

- Các quần thể của cùng một loài có thể khác nhau về cấu trúc di truyền.

- Quá trình hình thành:

+ Thường bắt đầu từ một số ít cá thể di cư đến môi trường mới hoặc quần thể ban đầu bị chia cắt bởi các vật cản địa lý (núi, sông, biển...).

+ Sự phân chia cá thể ban đầu là ngẫu nhiên. Dưới tác động của các điều kiện môi trường khác nhau, các quần thể tích lũy các biến dị khác nhau và dần cách ly nhau, duy trì sự khác biệt về đặc trưng di truyền.

- Di truyền học quần thể: Là một lĩnh vực nghiên cứu về tần số các loại allele, tần số các kiểu gen cũng như các yếu tố tác động làm thay đổi tần số allele và thành phần kiểu gen trong quần thể qua các thế hệ.

2. Các đặc trưng di truyền của quần thể

- Vốn gen: Là tập hợp các loại allele của tất cả các gene trong mọi cá thể của quần thể tại một thời điểm xác định. Các đặc trưng di truyền cơ bản của vốn gen là:

+ Tần số allele: Là tỉ số giữa số lượng một loại allele trên tổng số các loại allele của gene đó trong quần thể.

+ Tần số kiểu gen: Là tỉ số giữa số lượng cá thể có cùng kiểu gen trên tổng số cá thể có trong quần thể.

- Độ đa dạng di truyền: Quần thể có nhiều loại allele và tần số các kiểu gen dị hợp tử cao được gọi là quần thể đa dạng di truyền. Độ đa dạng càng cao thì khả năng thích nghi với biến động môi trường càng lớn.

 II. QUẦN THỂ NGẪU PHỐI VÀ ĐỊNH LUẬT HARDY – WEINBERG

1. Quần thể ngẫu phối

- Khái niệm: Là quần thể mà trong đó các cá thể giao phối với nhau một cách hoàn toàn ngẫu nhiên.

- Đặc điểm:

+ Tạo ra lượng biến dị di truyền cực kỳ phong phú và đa dạng (do quá trình giao phối tạo ra nhiều tổ hợp gene mới).

+ Giúp các đột biến lặn có hại tồn tại ở trạng thái dị hợp tử (Aa), ít có cơ hội biểu hiện ra kiểu hình gây hại.

+ Nếu không có các nhân tố tiến hóa tác động, tần số allele và tần số kiểu gen sẽ được duy trì ổn định qua các thế hệ.

Ví dụ thực tế: Cánh đồng ngô (bắp) thụ phấn nhờ gió. Các hạt phấn từ bông cờ của cây này sẽ bay tự do trong không khí và thụ phấn một cách ngẫu nhiên cho nhị của bất kỳ cây ngô nào xung quanh, tạo nên sự đa dạng lớn về kiểu gen ở thế hệ hạt sau.

2. Định luật Hardy – Weinberg

- Nội dung định luật: Trong một quần thể ngẫu phối có kích thước lớn, nếu không có đột biến xảy ra, không có chọn lọc tự nhiên, không có di - nhập gen và các cá thể có khả năng sinh sản như nhau thì tần số allele và thành phần kiểu gen của quần thể sẽ không thay đổi từ thế hệ này sang thế hệ khác (trạng thái cân bằng di truyền).

- Công thức tổng quát:

+ Xét một gene gồm 2 allele: A (tần số p) và a (tần số q), với p + q = 1.

+ Cấu trúc di truyền của quần thể khi cân bằng tuân theo đẳng thức:

(p + q)² = p² AA + 2pq Aa + q² aa = 1

- Trong đó:

p²: Tần số kiểu gen AA.

2pq: Tần số kiểu gen Aa.

q²: Tần số kiểu gen aa.

- Điều kiện nghiệm đúng:

+ Quần thể phải có kích thước lớn.

+ Các cá thể giao phối hoàn toàn ngẫu nhiên.

+ Không có đột biến xảy ra (hoặc đột biến xuôi bằng đột biến ngược).

+ Không có chọn lọc tự nhiên (các cá thể có sức sống và sức sinh sản ngang nhau).

+ Quần thể phải được cách ly với các quần thể khác (không có di - nhập gen).

III. QUẦN THỂ TỰ THỤ PHẤN VÀ QUẦN THỂ GIAO PHỐI GẦN

1. Quần thể tự thụ phấn, quần thể giao phối gần

- Khái niệm:

+ Tự thụ phấn (ở thực vật): Là hiện tượng hạt phấn của một hoa thụ phấn cho nhụy của chính hoa đó hoặc hoa khác trên cùng một cây.

+ Giao phối gần / Giao phối cận huyết (ở động vật): Là sự giao phối giữa các cá thể có quan hệ họ hàng thân thuộc (bố mẹ với con cái, anh chị em ruột với nhau,...).

2. Các đặc trưng di truyền

- Sự biến đổi cấu trúc di truyền: Qua các thế hệ tự thụ phấn hoặc giao phối gần:

+ Tần số kiểu gen dị hợp tử (Aa) giảm đi một nửa (1/2) sau mỗi thế hệ.

+ Tần số kiểu gen đồng hợp tử (AA và aa) ngày càng tăng lên.

- Công thức tính ở thế hệ Fₙ (nếu thế hệ xuất phát P có 100% Aa):

+ Tần số kiểu gen dị hợp tử Aa = (1/2)ⁿ

+ Tần số kiểu gen đồng hợp trội AA = Tần số kiểu gen đồng hợp lặn aa = [1 - (1/2)ⁿ] / 2

- Đặc điểm chung:

+ Làm quần thể dần phân hóa thành các dòng thuần chủng có kiểu gen đồng hợp.

+ Làm giảm độ đa dạng di truyền của quần thể.

+ Lưu ý cực kỳ quan trọng: Quá trình tự thụ phấn hay giao phối gần không làm thay đổi tần số các allele (p và q) trong quần thể mà chỉ làm thay đổi thành phần kiểu gen.

Để các em dễ hình dung sự biến đổi này, hãy xem bảng biến đổi dưới đây: 

Thế hệ

Kiểu gen AA

Kiểu gen Aa

Kiểu gen aa

0 (P)

0

1

0

1 (F₁)

0,25

0,5

0,25

2 (F₂)

0,375

0,25

0,375

n (Fₙ)

[1 - (1/2)ⁿ] / 2

(1/2)ⁿ

[1 - (1/2)ⁿ] / 2

3. Ứng dụng thực tiễn

- Hiện tượng thoái hóa giống: Do giao phối cận huyết hoặc tự thụ phấn làm các đột biến lặn có hại (vốn ẩn trong kiểu gen dị hợp Aa) có cơ hội biểu hiện ra kiểu hình đồng hợp lặn (aa) gây giảm sức sống, dị tật hoặc chết.

- Ứng dụng:

+ Trong chọn giống: Chủ động cho tự thụ phấn hoặc giao phối cận huyết để tạo ra các dòng thuần chủng phục vụ cho việc lai khác dòng nhằm tạo ưu thế lai ở đời F₁.

+ Trong đời sống xã hội: Luật Hôn nhân và Gia đình cấm kết hôn trong phạm vi 3 đời để bảo vệ sức khỏe nòi giống.

Ví dụ thực tế: Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam nghiêm cấm những người có họ hàng gần (trong vòng 3 đời) kết hôn với nhau vì điều này làm tăng nguy cơ sinh con mắc các bệnh di truyền nguy hiểm như bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia), mù màu, hay các dị tật bẩm sinh do các gene lặn có hại gặp nhau ở trạng thái đồng hợp tử.

 

Đăng nhận xét

Mới hơn Cũ hơn
Đọc tiếp: