BÀI 14: THỰC HÀNH: QUAN SÁT MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN
NHIỄM SẮC THỂ
I. YÊU CẦU CẦN ĐẠT
- Học sinh thực hành và
quan sát thành công các dạng đột biến cấu trúc và số lượng nhiễm sắc thể (NST)
trên tiêu bản cố định hoặc tạm thời.
- Tìm hiểu, phân tích và nhận
thức sâu sắc về tác hại gây đột biến ở người của một số chất độc hóa học như
dioxin, thuốc diệt cỏ 2,4-D,... từ đó nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và sức
khỏe cộng đồng.
II. CHUẨN BỊ
1. Dụng cụ, thiết bị
- Kính hiển vi quang học (độ
phóng đại tối đa 1000\times).
- Dầu soi kính chuyên dụng
(dầu paraffin hoặc dầu cedre) giúp tăng chiết suất ánh sáng, giấy lau kính
chuyên dụng.
- Ảnh chụp bộ NST bình thường
và bộ NST bị đột biến ở một số loài (nếu có).
- Kéo cắt giấy, keo dán,
bút chì, tập vẽ.
2. Mẫu vật
- Tiêu bản cố định bộ NST
bình thường và bộ NST bị đột biến ở một số loài động, thực vật.
III. NGUYÊN LÍ VÀ CÁCH TIẾN HÀNH
1. Nguyên lí
- Trong tế bào sinh dưỡng của
các loài lưỡng bội bình thường (2n), các NST luôn tồn tại thành từng cặp tương
đồng giống nhau về hình dạng và kích thước (ngoại trừ cặp NST giới tính ở một số
loài như XY ở người).
- Bằng cách quan sát dưới
kính hiển vi quang học và tiến hành so sánh hình dạng, kích thước, số lượng NST
trên tiêu bản thực tế với bộ NST chuẩn bình thường, ta có thể nhận biết được:
+ Đột biến cấu trúc NST: mất
đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn, chuyển đoạn.
+ Đột biến số lượng NST: lệch
bội (thể một 2n-1, thể ba 2n+1), đa bội (thể tam bội 3n, thể tứ bội 4n).
2. Cách tiến hành
- Bước 2: Sử dụng vật kính
nhỏ 10\times để tìm kiếm vùng tế bào có các NST phân tán đều, dễ quan sát nhất,
sau đó đưa vùng đó vào chính giữa thị trường hiển vi.
- Bước 3: Chuyển sang vật
kính 40\times để quan sát rõ hơn các NST. Di chuyển tiêu bản sao cho hình ảnh bộ
NST muốn quan sát nằm ở trung tâm. Nhỏ một giọt dầu soi kính lên vùng tiêu bản
đang quan sát.
- Bước 4: Chuyển sang vật
kính dầu 100\times, hạ sát vật kính gần chạm giọt dầu, sau đó vặn nhẹ ốc vi cấp
ngược lên để lấy tiêu cự, quan sát rõ nét nhất hình dạng và số lượng các NST.
- Bước 5: Quan sát, đếm số
lượng cũng như cấu trúc các NST trong tế bào, so sánh với bộ NST bình thường
cùng loài và ghi nhận kết quả vào bảng thực hành.
IV. THU HOẠCH
Viết báo cáo theo mẫu SGK