BÀI 4: DỰ ÁN: TÌM HIỂU VỀ MỘT SỐ THÀNH TỰU CÔNG NGHỆ TẾ BÀO
I. LẬP KẾ HOẠCH
1. Mục tiêu, nhiệm vụ và sản phẩm dự kiến
a. Mục tiêu
- Xác định được một số
thành tựu nổi bật của công nghệ tế bào trong ba lĩnh vực chính:
+ Y học: Tìm hiểu về các liệu
pháp tế bào gốc và liệu pháp gene.
+ Nông nghiệp: Tìm hiểu về
nhân nhanh giống cây trồng, khôi phục giống quý hiếm và tạo giống mới.
+ Sản xuất thực phẩm nhân tạo:
Tìm hiểu về quy trình sản xuất thịt nhân tạo.
b. Nhiệm vụ
- Thu thập tài liệu, hình ảnh,
video liên quan đến thành tựu của công nghệ tế bào trong thực tiễn.
- Thiết kế các sản phẩm học
tập như tập san, bài thuyết trình (slide/poster), tranh ảnh hoặc mô hình.
- Bản mô tả chi tiết về một
số thành tựu công nghệ tế bào bao gồm:
+ Cơ sở khoa học của công
nghệ.
+ Quy trình công nghệ thực
hiện.
+ Ứng dụng thực tiễn và triển
vọng tương lai.
2. Lựa chọn chủ đề của dự án
Học sinh lựa chọn một trong các chủ đề chuyên sâu sau
để thực hiện:
- Chủ đề 1 (Lĩnh vực Y học): Liệu
pháp tế bào gốc trong điều trị tổn thương hệ thần kinh, thoái hóa khớp hoặc ứng
dụng liệu pháp gene để sửa chữa các đột biến di truyền.
- Chủ đề 2 (Lĩnh vực Nông nghiệp):
Quy trình nhân nhanh giống hoa lan hồ điệp bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào,
khôi phục giống sâm Ngọc Linh quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng.
- Chủ đề 3 (Lĩnh vực Thực phẩm): Quy
trình nuôi cấy tế bào cơ động vật trong phòng thí nghiệm để sản xuất thịt nhân
tạo (thịt sạch), giúp giảm thiểu tác động môi trường từ ngành chăn nuôi truyền
thống.
3. Lập kế hoạch phân công nhiệm vụ
- Xây dựng bảng phân công
chi tiết bao gồm:
+ Người thực hiện (phân
công theo năng lực cá nhân: viết lách, thiết kế, thuyết trình, tìm kiếm thông
tin).
+ Địa điểm thực hiện và
phương tiện hỗ trợ (máy tính, mạng internet, thư viện).
+ Thời hạn hoàn thành rõ
ràng cho từng giai đoạn.
II. THỰC HIỆN DỰ ÁN
1. Thu thập thông tin
- Khai thác nguồn thông tin
đa dạng và đáng tin cậy:
+ Thảo luận và nhận hướng dẫn
từ giáo viên bộ môn.
+ Đọc sách giáo khoa, tạp
chí khoa học, tra cứu internet (các trang web uy tín như Pubmed, WHO, Bộ Y tế,...).
+ Đi tham quan thực tế tại
các viện nghiên cứu hoặc phòng thí nghiệm công nghệ sinh học (nếu có điều kiện).
2. Xử lí thông tin
- Chọn lọc các thông tin cốt
lõi, loại bỏ thông tin rác.
- Trình bày và hệ thống hóa
dữ liệu bằng các công cụ trực quan:
+ Bảng biểu so sánh.
+ Biểu đồ số liệu tăng trưởng/hiệu
quả.
+ Sơ đồ tư duy (Mindmap) hoặc
sơ đồ quy trình công nghệ.
3. Thảo luận
- Duy trì các buổi họp nhóm
thường xuyên để:
+ Chia sẻ dữ liệu đã thu thập
được giữa các thành viên.
+ Nhận xét, đánh giá tiến độ
thực hiện để tránh đi lệch hướng so với mục tiêu ban đầu.
1. Xây dựng sản phẩm
- Tổng hợp toàn bộ kết quả
phân tích thành sản phẩm hoàn chỉnh cuối cùng.
- Lựa chọn hình thức trình
bày sáng tạo và phù hợp nhất với thế mạnh của nhóm.
2. Trình bày sản phẩm
- Sản phẩm có thể trình bày
dưới nhiều hình thức phong phú:
+ Bài thuyết trình slide
(Powerpoint, Canva) kết hợp video minh họa.
+ Tập san (mural báo chí),
tranh ảnh cổ động, mô hình trực quan.
- Tổ chức tranh luận, phản
biện các chủ đề "nóng" về đạo đức sinh học:
+ Quan điểm về việc nên hay
không nên tiêu hủy phôi sớm ở người để phục vụ nghiên cứu tế bào gốc chữa bệnh.
+ Quan điểm về việc nhân bản
vô tính ở người dưới góc độ sinh học và đạo đức xã hội.
+ Lợi ích và nguy cơ tiềm ẩn
của thực phẩm biến đổi gene đối với sức khỏe con người và đa dạng sinh học.
|
Vấn
đề công nghệ tế bào |
Ưu
thế / Lợi ích thực tiễn |
Rào
cản / Tranh cãi đạo đức |
|
Liệu pháp tế bào gốc |
- Điều trị dứt điểm các bệnh hiểm nghèo (ung thư, bại
liệt). |
- Tranh cãi về việc lấy tế bào gốc từ phôi người (hủy
hoại sự sống tiềm tàng). |
|
Nhân bản vô tính động vật |
- Bảo tồn loài quý hiếm. |
- Tỉ lệ thành công thấp. |
|
Thực phẩm biến đổi gene (GMO) |
- Tăng năng suất, chống chịu sâu bệnh. |
- Lo ngại về khả năng gây dị ứng. |
3. Đánh giá dự án
- Học sinh tự đánh giá kết
quả làm việc của bản thân và các thành viên khác.
- Giáo viên và các nhóm bạn
đánh giá chéo dựa trên bộ tiêu chí đã thống nhất từ trước (về mặt nội dung khoa
học, hình thức sản phẩm và kỹ năng thuyết trình).
IV. BÀI TẬP DỰ ÁN MẪU (THAM KHẢO)
Đề
tài: TÌM HIỂU THÀNH TỰU ỨNG DỤNG LIỆU PHÁP TẾ BÀO GỐC TRONG CHỮA BỆNH Ở NGƯỜI
1. Cơ sở khoa học:
- Tế bào gốc là những tế
bào chưa biệt hóa, có khả năng tự phân chia (tự tái tạo) vô hạn và có tiềm năng
biệt hóa thành các loại tế bào chuyên hóa khác nhau để thay thế cho các tế bào
bị tổn thương hoặc mất chức năng.
2. Quy trình ứng dụng (Sơ đồ tổng quát):
Tách chiết tế bào gốc (tủy xương/máu cuống rốn) → Nuôi
cấy, tăng sinh lượng lớn trong phòng thí nghiệm → Kích thích biệt hóa thành tế
bào đích chuyên hóa (ví dụ: tế bào cơ tim, tế bào thần kinh) → Cấy ghép trở lại
cơ thể bệnh nhân để tái tạo mô tổn thương.
3. Ý nghĩa thực tiễn:
- Mở ra kỷ nguyên mới cho
"Y học tái sinh", giúp điều trị các bệnh mãn tính nguy hiểm như
Parkinson, Alzheimer, tiểu đường tuýp 1, và phục hồi tủy sống sau tai nạn.